Những động thái quân sự từ Mỹ và Israel nhằm vào Iran đang làm dấy lên lo ngại lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Nếu căng thẳng leo thang, nguồn cung dầu thô có nguy cơ bị gián đoạn nghiêm trọng, từ đó tạo áp lực đẩy giá dầu tăng mạnh thậm chí có thể thiết lập các vùng đỉnh chưa từng xuất hiện trong nhiều năm trở lại đây.
Kịch bản đáng quan ngại nhất là việc eo biển Hormuz tuyến vận chuyển năng lượng mang tính sống còn của thế giới bị phong tỏa. Khi “yết hầu” này gặp sự cố, thị trường dầu mỏ gần như chắc chắn sẽ phản ứng dữ dội, kéo theo biến động mạnh trên diện rộng.
Iran là một trong những quốc gia sáng lập OPEC và từng giữ vai trò then chốt trong thị trường năng lượng toàn cầu. Vào thập niên 1970, nước này là nhà sản xuất lớn thứ hai trong khối, đóng góp hơn 10% tổng sản lượng dầu của thế giới. Tuy nhiên, kể từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 cùng chuỗi lệnh trừng phạt kéo dài, sản lượng dầu của Iran suy giảm đáng kể và đến nay vẫn chưa thể trở lại thời kỳ đỉnh cao trước đó.
Bước ngoặt tiếp theo diễn ra vào năm 2018, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân ký năm 2015 giữa Iran và Nhóm P5+1 (Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc, Nga và Đức), còn gọi là Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA). Việc tái áp đặt các biện pháp trừng phạt đã khiến ngành dầu mỏ Iran tiếp tục chịu sức ép nặng nề, đặc biệt trong bối cảnh thiếu hụt vốn đầu tư và công nghệ khai thác hiện đại.
Hiện tại, Iran đóng góp khoảng 3% nguồn cung dầu toàn cầu, với sản lượng quanh mức 3,1 triệu thùng/ngày. Quốc gia này là nhà sản xuất lớn thứ tư trong OPEC, sau Saudi Arabia, Iraq và UAE, đồng thời vẫn nằm trong nhóm 10 nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Với trữ lượng dầu thô được đánh giá đứng thứ ba toàn cầu, Iran vẫn giữ vị thế chiến lược quan trọng trong cán cân năng lượng quốc tế.
Tuy vậy, rủi ro lớn nhất với thị trường không chỉ nằm ở riêng sản lượng của Iran. Nếu căng thẳng quân sự với Israel và Mỹ leo thang, và Tehran lựa chọn biện pháp đáp trả bằng cách hạn chế lưu thông qua eo biển Hormuz, thị trường dầu mỏ có thể đối diện cú sốc nguồn cung nghiêm trọng. Mỗi ngày, khoảng 16,5 triệu thùng dầu – tương đương gần 1/4 lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu – đi qua tuyến hàng hải trọng yếu này. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể khiến giá dầu bật tăng mạnh, kéo theo áp lực lạm phát và làm gia tăng rủi ro suy giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Saudi Arabia, Iraq, UAE và Kuwait đều phụ thuộc vào tuyến đường này. Riêng Saudi Arabia xuất khẩu khoảng 5 triệu thùng/ngày qua eo biển Hormuz, dù nước này có thể chuyển hướng một phần qua hệ thống đường ống Đông – Tây ra Biển Đỏ. UAE cũng sở hữu tuyến đường ống dẫn dầu ra Vịnh Oman với công suất khoảng 1,5 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, các phương án thay thế này khó có thể bù đắp hoàn toàn nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa trong thời gian dài.
Thực tế đã cho thấy mức độ nhạy cảm của thị trường trước rủi ro địa chính trị. Vào tháng 6/2025, khi căng thẳng leo thang trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran, giá cước vận chuyển chuẩn cho một siêu tàu chở 2 triệu thùng dầu từ Trung Đông sang Trung Quốc đã tăng vọt. Diễn biến này phản ánh rõ ràng cách thị trường phản ứng nhanh và mạnh trước bất ổn khu vực.
Theo nhiều chuyên gia phân tích, nếu xung đột quân sự lan rộng và eo biển Hormuz bị phong tỏa, giá dầu có thể tăng sốc trong ngắn hạn, thậm chí vượt qua các ngưỡng tâm lý quan trọng. Điều này không chỉ tác động đến thị trường năng lượng mà còn có thể kích hoạt làn sóng biến động trên thị trường tài chính toàn cầu, từ chứng khoán, tiền tệ cho đến trái phiếu. Ngược lại, nếu căng thẳng được kiểm soát thông qua đàm phán ngoại giao, giá dầu có thể nhanh chóng hạ nhiệt, đặc biệt khi nguồn cung toàn cầu hiện vẫn ở trạng thái tương đối dồi dào và OPEC còn dư địa điều chỉnh sản lượng để ổn định thị trường.
Bài viết liên quan
