Doanh thu từ lĩnh vực trụ cột của nền kinh tế Nga đã ghi nhận mức sụt giảm mạnh, lên tới khoảng 20%, phản ánh rõ những áp lực ngày càng lớn mà quốc gia này đang phải đối mặt trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị nhiều biến động.
Doanh thu từ mảng năng lượng – trụ cột tài chính gắn bó lâu dài với nền kinh tế Nga – đã suy giảm rõ rệt trong năm 2025, trong bối cảnh các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ được siết chặt hơn, đồng thời giá dầu trên thị trường quốc tế bước vào chu kỳ đi xuống.
Theo phân tích của Financial Times dựa trên số liệu từ Argus, nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng của Nga đã giảm xấp xỉ 20% so với năm 2024. Diễn biến này tạo thêm áp lực đáng kể lên nền kinh tế vốn đang chịu nhiều cú sốc cả trong và ngoài nước.
Một yếu tố then chốt khiến doanh thu lao dốc là khoảng cách giá ngày càng nới rộng giữa dầu Brent và dầu Urals – loại dầu xuất khẩu chủ lực của Nga. Tháng 11/2025, ngay sau khi Mỹ công bố lệnh trừng phạt trực tiếp nhằm vào hai tập đoàn dầu khí lớn là Rosneft và Lukoil, mức chênh lệch giá giữa Brent và Urals đã tăng gấp đôi, vượt mốc 24 USD/thùng, so với mức trung bình khoảng 15 USD trong hai năm trước đó. Đây cũng là mức chênh lệch sâu nhất kể từ năm 2021.
Việc phải bán dầu với giá chiết khấu lớn, thậm chí có thời điểm chỉ còn 22–25 USD/thùng cho các lô hàng xuất sang Ấn Độ, đã khiến ngân sách Nga chịu áp lực nặng nề. Bộ Tài chính Nga cho biết giá dầu Urals trung bình trong tháng 12 chỉ đạt 39,2 USD/thùng – mức thấp nhất kể từ giai đoạn đại dịch.
Trong khi nguồn thu suy yếu, chi tiêu quân sự của Nga lại tăng lên mức cao kỷ lục. Năm 2025, thâm hụt ngân sách đạt khoảng 2,6% GDP, cao gấp 5 lần so với kế hoạch ban đầu và là mức thâm hụt lớn nhất xét theo giá trị tuyệt đối. Đây cũng là năm thứ tư liên tiếp Nga rơi vào tình trạng “chi vượt thu”.
Áp lực tài khóa càng lớn hơn khi đồng rúp tăng giá mạnh. Đồng tiền này đang giao dịch cao hơn khoảng 17% so với tỷ giá giả định 92 rúp/USD mà chính phủ sử dụng để xây dựng ngân sách. Điều này đồng nghĩa mỗi USD xuất khẩu mang về ít rúp hơn, làm trầm trọng thêm bài toán hụt thu ngân sách.
Ngân hàng Alfa – ngân hàng tư nhân lớn nhất Nga – ước tính rằng nếu giá dầu Urals trung bình thấp hơn 10 USD so với kịch bản trong ngân sách, Nga có thể mất từ 1.500 đến 1.800 tỷ rúp, tương đương khoảng 7,5% tổng thu ngân sách năm 2026. Trong kịch bản xấu hơn, khi giá dầu duy trì ở mức thấp và đồng rúp tiếp tục mạnh lên, mức thiếu hụt có thể chạm ngưỡng 3.000 tỷ rúp (khoảng 39 tỷ USD) vào cuối năm.
Để bù đắp khoảng trống ngân sách, Nga buộc phải tăng thuế VAT và áp dụng các biện pháp đánh thuế nặng hơn đối với doanh nghiệp nhỏ. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo đây là giải pháp mang tính ngắn hạn, có thể làm suy yếu tăng trưởng và khiến nền kinh tế trở nên kém bền vững về dài hạn.
Giáo sư Vakhtang Partsvania, Đại học Caucasus (Tbilisi), nhận định: “Mỗi đồng rúp mà chính phủ thu thêm hiện nay đều đi kèm cái giá lớn hơn, thể hiện qua lợi nhuận doanh nghiệp sụt giảm, đầu tư suy yếu và áp lực ngày càng lớn lên các ngành ngoài năng lượng.”
Tác động từ các lệnh trừng phạt của phương Tây không chỉ thể hiện ở giá bán. Khối lượng dầu xuất khẩu bằng đường biển của Nga cũng giảm mạnh, chỉ còn khoảng 410.000 tấn/ngày vào cuối tháng 1, thấp hơn 11% so với cùng kỳ năm trước.
Cơ cấu thị trường xuất khẩu cũng có sự dịch chuyển đáng kể. Trung Quốc tăng nhập khẩu dầu Nga qua đường biển thêm 23% trong tháng 12, trong khi Ấn Độ – một khách hàng lớn khác – lại cắt giảm tới 29%, theo số liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA) tại Helsinki.
Đáng chú ý, ngày càng nhiều tàu chở dầu của Nga không công bố điểm đến cuối cùng hoặc chỉ ghi các điểm trung chuyển như Ai Cập hay Singapore. Một số tàu được ghi nhận neo đậu dài ngày ngoài khơi Ấn Độ và Trung Quốc, chờ tìm người mua phù hợp.
Hiện nay, tỷ trọng doanh thu từ năng lượng trong ngân sách Nga chỉ còn khoảng 24% – mức thấp nhất trong hơn 10 năm, giảm mạnh so với giai đoạn đỉnh cao khi con số này từng lên tới 50%.
Theo chuyên gia Alexandra Prokopenko thuộc Trung tâm Carnegie, dù Nga vẫn được xem là một “quốc gia dầu mỏ” trên danh nghĩa, thực tế lại cho thấy một bức tranh kém tích cực hơn: “Nga không thực sự đa dạng hóa được nền kinh tế. Điều đang diễn ra là thị trường xuất khẩu bị thu hẹp dần, trong khi giá dầu không còn đủ cao để bù đắp những hạn chế đó.”
Bài viết liên quan
