Thương vụ tư nhân hóa trị giá 5.400 tỷ yên của Toyota đang dần trở thành một trong những “điểm nóng” đáng chú ý nhất trên thị trường doanh nghiệp Nhật Bản, khi kéo theo hàng loạt tranh luận và áp lực từ nhiều phía.
Theo Financial Times (FT), cuộc so găng trực diện giữa quỹ đầu tư chủ động nổi tiếng toàn cầu và hãng xe lớn nhất thế giới đang dần đi đến hồi kết. Thương vụ thâu tóm và hủy niêm yết trị giá 5.400 tỷ Yên (khoảng 35 tỷ USD) không đơn thuần là câu chuyện nội bộ của Toyota, mà còn có thể tạo ra những tác động sâu rộng đến môi trường quản trị doanh nghiệp tại Nhật Bản cũng như tâm lý của giới đầu tư quốc tế.
“Kẻ săn mồi” Elliott Management
Elliott Management – quỹ đầu tư do tỷ phú Paul Singer sáng lập, hiện quản lý khoảng 80 tỷ USD – vốn nổi danh với các chiến dịch gây sức ép tại những tập đoàn lớn như BHP hay Starbucks. Lần này, tâm điểm mà họ nhắm đến là đế chế Toyota.
Trong nhiều tháng qua, Elliott liên tục đối đầu với tập đoàn do Chủ tịch HĐQT Akio Toyoda dẫn dắt, yêu cầu nâng giá chào mua để đưa công ty con chủ lực là Toyota Industries rời sàn chứng khoán.
Dù ông Akio Toyoda đã tự bỏ ra 1 tỷ Yên tiền cá nhân để tham gia thương vụ, và Toyota Motor (vốn hóa khoảng 380 tỷ USD) đã nâng giá thêm 15% lên 18.800 Yên/cổ phiếu, Elliott vẫn cho rằng mức này chưa phản ánh đúng giá trị doanh nghiệp.
Thực tế, giá chào mua 18.800 Yên vẫn thấp hơn thị giá khoảng 20.240 Yên của Toyota Industries trên sàn. Điều đó khiến cổ đông nhỏ lẻ gần như không có động lực bán lại cổ phần, bởi họ có thể thu được mức giá tốt hơn thông qua giao dịch thị trường.
Hạn chót ngày 12/2 đã qua, nhưng Toyota chưa thể gom đủ 2/3 lượng cổ phiếu cần thiết để hoàn tất quá trình tư nhân hóa. Theo nhà phân tích độc lập Travis Lundy, nếu loại trừ các đối tác nắm giữ chéo và cổ đông doanh nghiệp lâu năm, chỉ khoảng 5–10% cổ đông thiểu số thực sự tham gia đợt chào mua này.
Hiện Elliott sở hữu hơn 7% cổ phần Toyota Industries, tương đương khoảng 3 tỷ USD (tính đến tháng 1), và đang thúc đẩy mức giá “hợp lý” quanh 26.000 Yên/cổ phiếu. Thậm chí, quỹ này còn công bố một bản kế hoạch độc lập, cho rằng nếu tái cấu trúc chiến lược, giá trị dài hạn của Toyota Industries có thể vượt 40.000 Yên/cổ phiếu.
Mức độ quyết liệt của Elliott trong thương vụ này được đánh giá cao hơn nhiều so với các chiến dịch trước đây tại Nhật Bản, chẳng hạn với SoftBank Group hay Toshiba. Không chỉ đàm phán hậu trường, Elliott còn công khai chỉ trích ủy ban đặc biệt của Toyota Industries vì khuyến nghị cổ đông chấp nhận mức giá mà họ gọi là “thiếu minh bạch”.
Không chỉ là tài chính, mà còn là di sản
Toyota Industries đóng vai trò là nhà cung cấp linh kiện quan trọng và là nhà sản xuất xe nâng lớn trong hệ sinh thái Toyota. Ban đầu, kế hoạch thâu tóm được xem là bước đi hợp lý nhằm xóa bỏ tình trạng sở hữu chéo – mô hình vốn bị giới cải cách quản trị doanh nghiệp chỉ trích vì có thể làm suy giảm quyền lợi cổ đông thiểu số.
Tuy nhiên, phía sau những con số tài chính là yếu tố cảm xúc và tính kế thừa. Với ông Akio Toyoda, Toyota Industries không chỉ là công ty con mà còn gắn liền với di sản của gia tộc sáng lập Toyota.
Một số nguồn tin cho biết mục tiêu sâu xa của việc tư nhân hóa có thể nhằm hạn chế sự can thiệp của các quỹ đầu tư chủ động trong tương lai, qua đó bảo vệ bản sắc văn hóa doanh nghiệp đặc trưng của Toyota.
Ở chiều ngược lại, Elliott cảnh báo trong thư gửi cổ đông rằng nếu thương vụ được thông qua ở mức giá hiện tại, đây sẽ là “một bước lùi nghiêm trọng, thậm chí khó đảo ngược” đối với tiến trình cải cách quản trị doanh nghiệp tại Nhật Bản.
Thông điệp lớn cho thị trường Nhật Bản
FT nhận định, dù Toyota chấp nhận nâng giá, thương vụ đổ vỡ hay cuộc chiến tiếp tục kéo dài, kết cục nào cũng sẽ buộc các doanh nghiệp Nhật phải nhìn nhận nghiêm túc hơn về vấn đề định giá và quyền lợi cổ đông.
Thị trường Nhật Bản đang chứng kiến làn sóng trỗi dậy mạnh mẽ của các quỹ đầu tư chủ động. Những cuộc đối đầu tương tự đang diễn ra tại chuỗi dược phẩm Kusuri no Aoki với quỹ Oasis Management, hay tại Soft99 cùng Effissimo Capital Management.
Hiện mọi sự chú ý dồn về hạn chót tiếp theo. Nếu Toyota tiếp tục không đạt đủ tỷ lệ cổ phần cần thiết, hãng sẽ phải lựa chọn giữa ba kịch bản: nâng giá, rút lui chờ thời cơ, hoặc bước vào cuộc chiến dài hơi với Elliott nhằm tái cấu trúc chiến lược.
Dù kết quả ra sao, một thông điệp đã được thị trường ghi nhận rõ ràng: kỷ nguyên các tập đoàn Nhật có thể dễ dàng thâu tóm công ty con với mức giá thấp dựa trên lợi thế kiểm soát đang dần khép lại. Minh bạch và tối đa hóa lợi ích cổ đông đang trở thành những chuẩn mực mới, định hình lại sân chơi doanh nghiệp tại xứ sở mặt trời mọc.
Bài viết liên quan
