Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng của Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế số toàn cầu đang tăng tốc mạnh mẽ. Lần đầu tiên, tài sản số được đặt trong một khung pháp lý rõ ràng và chính thức.
Điều này đồng nghĩa với việc một lĩnh vực từng tồn tại trong “vùng xám” pháp lý – nơi tiềm ẩn không ít rủi ro và thiếu chuẩn mực – nay đã bắt đầu được định hình theo hướng có kỷ luật, minh bạch và phát triển bền vững hơn. Đây không chỉ là thay đổi về mặt quy định, mà còn là bước chuyển quan trọng về tư duy quản lý và định vị thị trường tài sản số trong chiến lược kinh tế dài hạn của Việt Nam.
Khi “luật chơi” được xác lập
Từ ngày 01/01/2026, Luật Công nghiệp công nghệ số chính thức có hiệu lực, cùng với Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản số. Một lĩnh vực từng tồn tại nhiều năm trong “vùng xám” pháp lý nay đã chính thức được đưa vào khuôn khổ quản lý rõ ràng.
Trong nhiều năm qua, Việt Nam luôn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ người sở hữu tài sản mã hóa cao nhất thế giới, với khoảng 17 triệu người tham gia, xếp thứ 3 toàn cầu. Dòng tiền luân chuyển qua thị trường này mỗi năm ước tính khoảng 105 tỷ USD – thậm chí vượt cả lượng vốn FDI vào Việt Nam trong một số giai đoạn.
Sự bùng nổ của cộng đồng nhà đầu tư, dòng vốn xuyên biên giới cùng hệ sinh thái blockchain sôi động cho thấy sức hấp dẫn rất lớn của tài sản số. Tuy nhiên, song hành với tăng trưởng là những hệ lụy đáng lo ngại: lừa đảo, mô hình đa cấp biến tướng, tranh chấp thiếu cơ chế bảo vệ và rủi ro pháp lý kéo dài. Hoạt động thu thuế và đóng góp chính thức cho nền kinh tế vì thế vẫn còn nhiều khoảng trống.
Khung pháp lý mới đã thay đổi căn bản “trạng thái” của thị trường. Tài sản số được thừa nhận là một loại tài sản hợp pháp; các hoạt động phát hành, giao dịch và lưu ký được đặt dưới cơ chế giám sát. Trách nhiệm của doanh nghiệp và quyền lợi của nhà đầu tư cũng được xác lập minh bạch hơn.
Theo các chuyên gia, giá trị lớn nhất mà hành lang pháp lý mang lại chính là niềm tin. Khi “luật chơi” rõ ràng, tài sản số không còn là sân chơi ngoài lề mà từng bước trở thành một cấu phần chính thức của thị trường tài chính, với nghĩa vụ và chuẩn mực pháp lý cụ thể.
Ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng Ban Phát triển thị trường chứng khoán (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước), cho biết thị trường tài sản mã hóa có nhiều khác biệt so với chứng khoán truyền thống. Giao dịch diễn ra 24/7, kết nối xuyên biên giới, khiến công tác giám sát phức tạp hơn đáng kể. Vì vậy, việc triển khai thí điểm với tiêu chuẩn cao về an toàn và công nghệ là cần thiết nhằm bảo vệ nhà đầu tư và duy trì ổn định thị trường.
Theo quy định của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản số phải thực hiện xác minh danh tính nhà đầu tư (KYC), công bố thông tin đầy đủ, minh bạch và xây dựng hệ thống công nghệ đạt chuẩn an ninh cấp độ 4 – một trong những mức bảo mật cao nhất hiện nay.
Ông Hòa cho rằng yêu cầu này sẽ buộc doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào hạ tầng công nghệ, an ninh mạng và cơ chế phòng chống chiếm đoạt tài sản. Giai đoạn thí điểm trước mắt chỉ áp dụng với nhà đầu tư có kinh nghiệm và tài khoản nước ngoài, nhằm tạo không gian thử nghiệm an toàn trước khi mở rộng quy mô.
Nhà đầu tư được phép lưu ký tài sản mã hóa trên ví cá nhân sau 6 tháng kể từ khi sàn được cấp phép, với điều kiện không phát sinh giao dịch. Nếu có giao dịch, bắt buộc phải thực hiện thông qua các đơn vị được Bộ Tài chính cấp phép; mọi vi phạm sẽ bị xử lý theo khung chế tài đang được hoàn thiện.
Doanh nghiệp vào cuộc, thị trường được “lọc”
Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), nhấn mạnh yếu tố quan trọng nhất với nhà đầu tư lúc này là sự tỉnh táo và hiểu biết. Thị trường chỉ thực sự lành mạnh khi dòng tiền được quyết định dựa trên thông tin minh bạch, thay vì những lời hứa lợi nhuận phi lý. Các quy định về niêm yết, phát hành và quảng bá token sẽ được kiểm soát chặt chẽ hơn, tạo nền tảng phát triển bền vững.
Với doanh nghiệp, hành lang pháp lý mới mở ra cơ hội đầu tư dài hạn vào hạ tầng, sản phẩm và nhân sự, thay vì hoạt động “né luật” hoặc chuyển dịch sang các khu vực pháp lý khác. Đặc biệt, với các tổ chức tài chính – công nghệ lớn, tài sản số đang dần được nhìn nhận như một lớp hạ tầng mới của nền kinh tế số, chứ không còn là cuộc chơi ngắn hạn.
Thực tế, một số công ty chứng khoán như SSI, VIX, TCBS đã bắt đầu chuẩn bị kế hoạch tham gia thị trường tài sản số. Ở khối ngân hàng, các tên tuổi lớn như MBBank, VPBank, Vietcombank, Techcombank cũng đang nghiên cứu và sẵn sàng cho sân chơi mới.
Theo đại diện VBA, trong giai đoạn đầu có thể sẽ có khoảng 5 sàn giao dịch tài sản số được cấp phép thí điểm, đồng thời có khả năng kết nối với các sàn quốc tế nhằm đảm bảo thanh khoản và tăng sức cạnh tranh.
Nghị quyết thí điểm quy định doanh nghiệp vận hành sàn phải có vốn tối thiểu 10.000 tỷ đồng. Trong đó, 35% vốn phải do ít nhất hai tổ chức thuộc nhóm ngân hàng, công ty chứng khoán, quản lý quỹ, bảo hiểm hoặc doanh nghiệp công nghệ nắm giữ; 65% còn lại thuộc sở hữu của các tổ chức, không dành cho cá nhân.
Theo đánh giá của giới chuyên môn, yêu cầu cao về vốn, tiêu chuẩn an toàn và minh bạch thể hiện định hướng rõ ràng của Nhà nước: lựa chọn những chủ thể đủ năng lực để dẫn dắt thị trường, thay vì phát triển ồ ạt nhưng tiềm ẩn rủi ro hệ thống.
“Chìa khóa” cho phát triển bền vững
Dù hành lang pháp lý đã được mở, thị trường tài sản số Việt Nam vẫn đứng trước nhiều thách thức. Ông Tô Trần Hòa cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở chất lượng nguồn nhân lực và nhận thức của thị trường. Mức vốn điều lệ 10.000 tỷ đồng cũng là thử thách không nhỏ đối với các startup công nghệ.
Ông Phan Đức Trung nhấn mạnh: hành lang pháp lý chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ để thị trường phát triển lành mạnh chính là sự minh bạch thông tin và kỷ luật đầu tư. Nhà đầu tư cần dựa trên dữ liệu, phân tích và quản trị rủi ro, thay vì chạy theo các lời hứa lợi nhuận bất thường.
Bên cạnh đó, rủi ro từ các đơn vị trung gian vẫn luôn hiện hữu. Nếu sàn giao dịch thiếu minh bạch hoặc không có cơ chế lưu ký độc lập, nguy cơ mất tài sản là rất lớn. Thị trường từng chứng kiến vụ tấn công mạng vào Sky Mavis – đơn vị phát triển Axie Infinity – khiến khoảng 600 triệu USD bị đánh cắp, trở thành một trong những vụ hack lớn nhất lịch sử tiền mã hóa.
Các sàn trong nước cũng sẽ phải giải bài toán thanh khoản và phí giao dịch khi cạnh tranh với những nền tảng quốc tế đã đi trước 10–15 năm.
Về trung và dài hạn, để thị trường tài sản số phát triển bền vững, yếu tố then chốt không chỉ nằm ở chính sách mà còn ở ba trụ cột: giáo dục tài chính – minh bạch – năng lực thực thi. Việt Nam hiện đang khuyến khích huy động vốn thông qua token hóa tài sản thực, xem đây như một kênh bổ sung song song với chứng khoán và trái phiếu truyền thống.
Dòng vốn đầu tư vào công nghệ vì vậy được kỳ vọng sẽ tiếp tục gia tăng, không chỉ thúc đẩy tài sản số mà còn lan tỏa sang thị trường chứng khoán, fintech và nhiều lĩnh vực khác trong nền kinh tế số.
Bài viết liên quan
