Những nỗ lực đầu tư và ảnh hưởng mà Trung Quốc kiên trì xây dựng tại Venezuela trong nhiều năm qua đang đối mặt với rủi ro lung lay nghiêm trọng, thậm chí có thể tan vỡ nếu cục diện hiện tại tiếp tục xấu đi.
Khoảng gần 20 năm trước, khi làn sóng quốc hữu hóa dưới thời cố Tổng thống Hugo Chávez buộc các tập đoàn dầu khí Mỹ rút khỏi Venezuela, Trung Quốc đã nhanh chóng bước vào và lấp đầy khoảng trống quyền lực. Tuy nhiên, bức tranh địa chính trị hiện nay đã đổi chiều khi chính quyền Tổng thống Donald Trump dần khôi phục ảnh hưởng tại quốc gia Nam Mỹ giàu tài nguyên này.
Hiện các doanh nghiệp dầu khí nhà nước Trung Quốc đang nắm quyền khai thác hơn 4,4 tỷ thùng dầu tại Venezuela – quy mô gần gấp 5 lần so với Chevron, tập đoàn Mỹ duy nhất còn hiện diện. Thông qua hàng loạt thỏa thuận hợp tác sản xuất, đầu tư giàn khoan và mô hình “dầu đổi nợ”, Bắc Kinh từng được xem là đối tác chiến lược, đóng vai trò chỗ dựa quan trọng giúp Caracas giảm bớt sức ép từ Washington. Thế nhưng, những lợi thế đó đang dần bị đặt dưới sự giám sát chặt chẽ của Mỹ.
Sau khi Tổng thống Nicolas Maduro bị phế truất hồi đầu tháng 1, ông Trump tuyên bố sẵn sàng cho phép Trung Quốc tiếp tục mua dầu Venezuela, với điều kiện phải giao dịch theo giá thị trường. Động thái này gần như khép lại các kênh mua bán ngầm vốn giúp Bắc Kinh tiếp cận nguồn dầu giá rẻ trong nhiều năm qua.
Điều khiến Trung Quốc thực sự quan ngại không chỉ nằm ở giá dầu, mà còn ở quyền khai thác và quyền sở hữu trữ lượng dầu mà họ đã dày công đầu tư suốt hai thập kỷ. Đáng chú ý, nhiều mỏ dầu trong số này nằm sát các khu vực từng thuộc quyền kiểm soát của Exxon Mobil hay ConocoPhillips.
Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington khẳng định các tài sản dầu khí của nước này tại Venezuela phù hợp với luật pháp quốc tế và mang lại lợi ích cho cả hai bên. Tuy vậy, các tập đoàn dầu khí Trung Quốc hiện vẫn giữ im lặng trước những yêu cầu bình luận từ truyền thông.
Dù sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, phần lớn dầu thô của Venezuela tập trung tại vành đai Orinoco – khu vực nổi tiếng với dầu nặng, khó khai thác và chi phí cao. Trong giai đoạn Exxon và ConocoPhillips từ chối chuyển giao quyền kiểm soát, Trung Quốc đã nhanh chóng tận dụng cơ hội để mở rộng sự hiện diện.
Tập đoàn CNPC sau đó bắt tay với công ty dầu khí quốc doanh PdVSA thành lập liên doanh Sinovensa, hiện là dự án khai thác lớn nhất của Trung Quốc tại Venezuela. Song song đó, Sinopec kiểm soát một số lô dầu ngoài khơi tại Vịnh Paria. Tuy nhiên, dù nắm giữ trữ lượng lớn, Trung Quốc hiện chỉ đóng góp khoảng 15% tổng sản lượng dầu của Venezuela, phần nhiều do PdVSA hoạt động kém hiệu quả trong thời kỳ Maduro cầm quyền.
Trước đây, hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Venezuela từng chảy về Trung Quốc thông qua các giao dịch “lách” cấm vận với mức giá rất thấp. Nay, dưới sự can thiệp của Mỹ và việc triệt phá mạng lưới tàu chở dầu “ma”, dòng chảy này gần như đã bị cắt đứt.
Dẫu vậy, tác động trực tiếp tới nhu cầu năng lượng của Trung Quốc không quá lớn, bởi dầu Venezuela chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng lượng nhập khẩu khoảng 11 triệu thùng mỗi ngày của nước này. Mối lo lớn hơn nằm ở khả năng Washington kiểm soát dòng tiền từ dầu mỏ Venezuela. Nếu các cơ chế bán dầu mới do Mỹ thiết lập làm gián đoạn mô hình “dầu đổi nợ”, khoản nợ hơn 10 tỷ USD mà Caracas đang vay từ Bắc Kinh có thể đối mặt với rủi ro đáng kể.
Trong bối cảnh tránh đối đầu công khai, những tín hiệu trái chiều từ Trung Quốc đã dần lộ diện. Dù từng rất tích cực rót vốn, Bắc Kinh gần đây tỏ ra kém mặn mà hơn với tài sản tại Venezuela. Năm ngoái, Sinopec đã chấp thuận bán lại một phần tài sản cho cựu lãnh đạo Chevron – ông Ali Moshiri – thông qua Amos Global Energy Management, trong một thương vụ không công bố chi tiết.
Một số doanh nghiệp Trung Quốc quy mô nhỏ vẫn tiếp tục tìm kiếm cơ hội mới, chẳng hạn dự án giàn khoan được triển khai trên hồ Maracaibo. Dữ liệu hải quan Trung Quốc cũng cho thấy xuất khẩu thiết bị ngành dầu khí, từ ống thép đến linh kiện, sang Venezuela đã tăng mạnh trong năm qua.
Dù vậy, nhiều chuyên gia nhận định Mỹ khó có khả năng loại bỏ hoàn toàn Trung Quốc khỏi Venezuela. Ông Parsifal D’Sola Alvarado, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc – Mỹ Latinh tại Bogotá, cho rằng Washington khó ép Bắc Kinh rút lui. Theo ông, chính quyền Trump có thể sẽ “làm ngơ” miễn là dòng dầu và nguồn tiền quay trở lại dưới sự kiểm soát của Mỹ – kịch bản từng diễn ra tại Argentina dưới thời Tổng thống Javier Milei, người có quan điểm cứng rắn với Trung Quốc nhưng vẫn để các hoạt động của Bắc Kinh tiếp diễn.
Bài viết liên quan
